Księgowość od Podstaw
Księgowość od podstaw – przychody, koszty i finanse firmy
Firma może zwiększać sprzedaż, a jednocześnie mieć coraz mniej pieniędzy na opłacenie rachunków. Może też dysponować dużą kwotą na koncie, która pochodzi z kredytu, a nie z zarobku. Księgowość pomaga rozróżnić te sytuacje: porządkuje informacje o sprzedaży, kosztach, majątku i zobowiązaniach.
Właściciel firmy potrzebuje tych danych zarówno do rozliczeń, jak i codziennych decyzji. Na ich podstawie może ocenić, czy ceny pokrywają koszty, którzy klienci zalegają z zapłatą i ile środków trzeba pozostawić na podatki oraz inne płatności. Sam stan rachunku bankowego nie odpowiada na wszystkie te pytania.

Czym zajmuje się księgowość?
Księgowość polega na ujmowaniu zdarzeń gospodarczych w odpowiednich ewidencjach, na podstawie dokumentów i zgodnie z obowiązującymi zasadami. Takimi zdarzeniami są między innymi sprzedaż usługi, zakup materiałów, wypłata wynagrodzenia, otrzymanie kredytu czy nabycie sprzętu.
Zakres zapisów zależy od rodzaju prowadzonej ewidencji. Pełne księgi rachunkowe obejmują również majątek, należności, zobowiązania i źródła finansowania. Uproszczone ewidencje podatkowe służą przede wszystkim rozliczeniu podatku. Aby ocenić całą sytuację firmy, często trzeba uzupełnić je o informacje dotyczące płatności, zapasów i rentowności poszczególnych zleceń.
Przychód i wpływ pieniędzy to różne pojęcia
Przychód nie musi oznaczać, że pieniądze wpłynęły już na konto. Przy rozliczeniu memoriałowym przychody i związane z nimi koszty przypisuje się do okresu, którego dotyczą, niezależnie od terminu zapłaty. Moment ujęcia przychodu dla celów podatkowych zależy natomiast od właściwych przepisów i stosowanego sposobu rozliczenia.
Wyobraźmy sobie kawiarnię, która przygotowała catering dla firmy. Usługa została wykonana, ale kontrahent zapłaci dopiero w następnym miesiącu. Sprzedaż może być już ujęta jako przychód, choć pieniądze nie są jeszcze dostępne. Do czasu zapłaty pozostaje należność od klienta.
Odwrotna sytuacja występuje przy otrzymaniu kredytu. Na rachunku pojawiają się środki, ale nie są one przychodem ze sprzedaży. Powstaje zobowiązanie do ich zwrotu. Oceniając działalność, trzeba więc oddzielać pieniądze uzyskane od klientów od środków pochodzących z finansowania.
Koszt nie zawsze powstaje w momencie zapłaty
Wydatek oznacza wypływ pieniędzy, a koszt jest kategorią wpływającą na wynik danego okresu lub rozliczenie podatkowe. Te momenty mogą się różnić. Faktura za usługę dotyczącą bieżącego miesiąca może zostać zapłacona później, a zakup sprzętu może być rozliczany w kosztach stopniowo.
W kawiarni zakup droższego ekspresu może oznaczać jednorazową płatność i wprowadzenie urządzenia do ewidencji środków trwałych. Jego wartość może następnie trafiać do kosztów przez odpisy amortyzacyjne. Sposób rozliczenia zależy od spełnienia odpowiednich warunków, a nie wyłącznie od tego, kiedy zapłacono sprzedawcy.
Nie każdy wydatek firmy jest też kosztem uzyskania przychodu. Przepisy podatkowe określają warunki zaliczenia wydatków do kosztów i przewidują wyłączenia. Dlatego wynik księgowy może różnić się od dochodu ustalanego do opodatkowania.
Podstawowe pojęcia, które pomagają czytać dane finansowe
- Aktywa – zasoby majątkowe kontrolowane przez firmę, z których oczekuje ona korzyści ekonomicznych. Należą do nich między innymi pieniądze, wyposażenie, zapasy i należności od klientów.
- Pasywa – źródła finansowania aktywów, obejmujące między innymi kapitał własny i zobowiązania.
- Należności – kwoty, do których firma ma prawo, na przykład za wykonaną usługę z odroczonym terminem płatności.
- Zobowiązania – obowiązki wobec innych podmiotów, na przykład dostawców, pracowników lub banku.
- Zysk lub strata – wynik ustalany na podstawie przychodów i kosztów danego okresu, z uwzględnieniem właściwych zasad rozliczenia. Nie jest to kwota pieniędzy na rachunku.
- Bilans – zestawienie aktywów i pasywów na określony dzień. Pokazuje majątek firmy oraz źródła jego finansowania.
- Rachunek zysków i strat – zestawienie pokazujące, jak przychody, koszty i obowiązkowe obciążenia wyniku wpłynęły na wynik finansowy w danym okresie.
- Płynność finansowa – zdolność do terminowego regulowania bieżących zobowiązań.
Bilans i rachunek zysków i strat przedstawiają różne informacje. Pierwszy pokazuje sytuację na konkretny dzień, a drugi wynik działalności za pewien okres. Do oceny możliwości zapłaty rachunków potrzebne są również dane o dostępnych środkach i terminach wpływów oraz wydatków.
Pełna księgowość i ewidencje uproszczone
Nie każda firma prowadzi księgi rachunkowe. Obowiązek zależy między innymi od formy prawnej i wysokości przychodów. Pełne księgi prowadzą na przykład spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne. W innych przypadkach znaczenie może mieć przekroczenie ustawowego limitu albo dobrowolny wybór tej formy.
Przedsiębiorcy spełniający odpowiednie warunki mogą korzystać z uproszczonych ewidencji. Przy rozliczaniu dochodu według skali podatkowej lub podatkiem liniowym może to być podatkowa księga przychodów i rozchodów. Przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych prowadzi się ewidencję przychodów, a wydatki nie pomniejszają podstawy opodatkowania tak jak koszty przy rozliczeniu dochodu.
Ryczałt nie usuwa jednak potrzeby kontrolowania kosztów. Zakup towaru, czynsz i wynagrodzenia nadal wpływają na to, ile przedsiębiorca rzeczywiście zarabia. Rodzaj ewidencji podatkowej nie zastępuje więc kalkulacji opłacalności działalności.
Co księgowość pozwala zauważyć w codziennej pracy?
W kawiarni rosnąca sprzedaż nie musi oznaczać poprawy wyniku. Jednocześnie mogą wzrosnąć ceny składników, koszt zatrudnienia i zużycie energii. Przy ocenie poszczególnych produktów trzeba dodatkowo uwzględnić straty, takie jak niesprzedane ciasta czy zmarnowane surowce. Dopiero zestawienie tych danych pozwala sprawdzić, czy dotychczasowe ceny nadal mają uzasadnienie.
Podobnie jest z płatnościami. Firma może wykazywać zysk, ale czekać na pieniądze od klientów, podczas gdy termin zapłaty dostawcom już nadchodzi. Regularna kontrola należności i zobowiązań pomaga wcześniej zauważyć taką sytuację i zaplanować potrzebne środki.
Informacje finansowe przydają się też przy ubieganiu się o finansowanie. Bank lub inwestor może oczekiwać sprawozdań finansowych, danych z ewidencji podatkowej albo innych dokumentów potwierdzających sytuację firmy. Zakres zależy od rodzaju działalności i finansowania. Dobrze przygotowane dane ułatwiają ocenę wniosku, ale nie gwarantują przyznania środków.
Jak współpracować z księgową lub biurem rachunkowym?
Współpracę warto zacząć od ustalenia zakresu obsługi. Rozliczenia podatkowe, kadry i płace, przygotowanie sprawozdań oraz analiza rentowności to różne zadania. Nie każda usługa księgowa obejmuje wszystkie te czynności.
Potrzebne są również uzgodnione terminy przekazywania dokumentów i sposób informowania o nietypowych zdarzeniach. Zakup sprzętu, otrzymanie zaliczki, korekta sprzedaży czy transakcja zagraniczna mogą wymagać dodatkowych wyjaśnień. Sam dokument nie zawsze pokazuje cały przebieg operacji.
Przy omawianiu wyników dobrze ustalić trzy rzeczy: jaki wynik osiągnęła firma, ile pieniędzy pozostaje dostępnych oraz jakie płatności czekają ją w najbliższym czasie. To pozwala połączyć rozliczenia księgowe z decyzjami o zakupach, zatrudnieniu i nowych zamówieniach.
Co z tych zasad przydaje się w budżecie domowym?
W finansach osobistych podobne znaczenie ma oddzielenie dochodów od pieniędzy pożyczonych oraz bieżących wydatków od większych zakupów. Zestawienie wpływów, stałych opłat, rat i terminów płatności pomaga ocenić, ile środków można przeznaczyć na oszczędności. Samo dodatnie saldo konta nie oznacza jeszcze, że wszystkie pieniądze są wolne do wydania.