Category Stopy procentowe

Stopy procentowe – czym są i jak wpływają na kredyty, lokaty i inflację?

Stopa procentowa określa, ile kosztuje korzystanie z pożyczonych pieniędzy albo jakie odsetki można otrzymać od oszczędności. Najczęściej podaje się ją w skali roku. Dla osoby spłacającej kredyt jej wzrost może oznaczać wyższą ratę, a dla posiadacza lokaty – możliwość uzyskania lepszego oprocentowania.

Te zależności nie działają jednak jednakowo w każdym przypadku. Znaczenie mają rodzaj umowy, termin aktualizacji oprocentowania oraz oferta konkretnego banku. Z kolei wpływ zmian stóp na inflację i całą gospodarkę rozkłada się w czasie.

Kto ustala stopy procentowe w Polsce?

O wysokości stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego decyduje Rada Polityki Pieniężnej, będąca organem NBP. Jej podstawowym zadaniem jest dbanie o stabilność cen. Podejmując decyzje, Rada analizuje między innymi inflację, perspektywy wzrostu gospodarczego oraz sytuację na rynku pracy.

Najczęściej omawiana jest stopa referencyjna NBP. Wpływa ona na krótkoterminowe rynkowe stopy procentowe, a przez nie na warunki finansowania i oprocentowanie produktów bankowych. Nie jest jednak stawką, którą bank musi zaoferować klientowi. Oprocentowanie kredytu lub lokaty zależy również od polityki banku i warunków danej oferty.

Osobnym pojęciem jest stopa depozytowa NBP, dotycząca jednodniowych depozytów składanych w banku centralnym przez banki. Nie należy utożsamiać jej z oprocentowaniem lokaty czy konta oszczędnościowego.

Jak stopy procentowe wpływają na raty kredytów?

Zmiany stóp najmocniej odczuwają osoby spłacające kredyty ze zmiennym oprocentowaniem. W wielu takich umowach oprocentowanie jest sumą marży banku i wskazanego w umowie wskaźnika referencyjnego, na przykład WIBOR. Wzrost wskaźnika podnosi oprocentowanie i ratę, a jego spadek działa w przeciwnym kierunku.

Nowa rata nie musi obowiązywać od dnia decyzji RPP. Bank aktualizuje oprocentowanie zgodnie z harmonogramem zapisanym w umowie. Ponadto wskaźniki rynkowe mogą wcześniej reagować na oczekiwania dotyczące przyszłych decyzji Rady.

Inaczej wygląda sytuacja przy oprocentowaniu stałym lub okresowo stałym. Przez czas jego obowiązywania zmiana stóp rynkowych sama w sobie nie zmienia oprocentowania kredytu. Dotyczy to zarówno podwyżek, jak i obniżek. Po zakończeniu okresu stałej stopy dalsze warunki zależą od umowy i przedstawionej przez bank propozycji.

Wyższy koszt finansowania zwykle ogranicza również zdolność kredytową: przy tych samych dochodach trudniej udźwignąć większą ratę. Sama obniżka stóp nie gwarantuje jednak przyznania kredytu, ponieważ bank ocenia także dochody, zobowiązania i ryzyko związane z klientem.

Czy wyższe stopy oznaczają bardziej opłacalne lokaty?

Podwyżki stóp sprzyjają wzrostowi oprocentowania lokat i kont oszczędnościowych. Banki nie muszą jednak podnosić stawek w takim samym tempie ani o tyle samo. Znaczenie ma między innymi to, jak bardzo potrzebują dodatkowych depozytów i jak silnie konkurują o oszczędności klientów.

Na lokacie ze stałym oprocentowaniem odsetki są naliczane według uzgodnionej stawki przez cały okres umowy. Późniejsza decyzja RPP jej nie zmienia. Nowe warunki mogą dotyczyć kolejnej lokaty. Na koncie oszczędnościowym oprocentowanie zazwyczaj jest zmienne, a zasady jego ustalania określa bank.

Wyższe oprocentowanie nie gwarantuje zachowania siły nabywczej oszczędności. Trzeba porównać zysk po uwzględnieniu podatku od odsetek z inflacją w tym samym okresie. Jeśli ceny rosną szybciej niż wartość zgromadzonych środków, za oszczędności można kupić mniej, mimo otrzymanych odsetek.

Dlaczego podwyżki stóp pomagają ograniczać inflację?

Droższy kredyt utrudnia finansowanie dużych zakupów i inwestycji. Osobom, których raty rosną, zostaje też mniej pieniędzy na inne wydatki. Jednocześnie wyższe oprocentowanie oszczędności może zachęcać do odłożenia części zakupów. W rezultacie słabnie popyt, co ogranicza presję na wzrost cen.

Ten mechanizm potrzebuje czasu. Warunki na rynku finansowym mogą zmienić się szybko, ale gospodarstwa domowe i firmy stopniowo dostosowują wydatki. Wpływ na inflację pojawia się z opóźnieniem, a jego siła zależy od sytuacji gospodarczej.

Stopy procentowe mają przy tym ograniczoną skuteczność wobec samych przyczyn wzrostu kosztów. Nie zwiększą dostaw surowców ani nie usuną problemów z produkcją. Mogą natomiast ograniczać przenoszenie podwyżek kosztów na kolejne ceny. Ceną za słabszą presję inflacyjną bywa wolniejszy wzrost gospodarczy i ograniczenie inwestycji.

Co zmienia obniżka stóp procentowych?

Niższe stopy zwykle sprzyjają spadkowi kosztu kredytu. Mogą ułatwić finansowanie inwestycji i dużych zakupów, a osobom spłacającym kredyty ze zmiennym oprocentowaniem pozostawić więcej pieniędzy w budżecie. Jednocześnie banki mogą obniżać oprocentowanie nowych lokat i kont oszczędnościowych.

Nie oznacza to automatycznego przyspieszenia gospodarki. Firma może odłożyć inwestycję mimo tańszego kredytu, jeśli obawia się braku zamówień. Obniżki mogą też zwiększać presję na wzrost cen. Dlatego spowolnienie gospodarcze nie zawsze prowadzi do cięcia stóp – znaczenie mają również perspektywy inflacji.

Podwyżka i obniżka stóp – najczęstsze skutki

Tabela pokazuje typowe kierunki zmian. Ich skala i moment wystąpienia zależą od umów, decyzji banków oraz warunków gospodarczych.

Dla własnego budżetu najważniejsze jest sprawdzenie, jak zmiana stóp może przełożyć się na konkretną umowę. Przy kredycie liczą się rodzaj oprocentowania i termin jego aktualizacji. Przy oszczędnościach – czas obowiązywania stawki, warunki oferty oraz zysk po uwzględnieniu podatku i inflacji.