Tag banki

Giełda to zorganizowany rynek, na którym kupujący i sprzedający zawierają transakcje według określonych zasad. W przypadku giełdy papierów wartościowych przedmiotem handlu są między innymi akcje i obligacje. Inwestorzy składają zlecenia, a system giełdowy kojarzy oferty, których warunki do siebie pasują.

Nie trzeba przy tym pojawiać się w budynku giełdy ani osobiście szukać drugiej strony transakcji. Inwestor indywidualny korzysta zazwyczaj z rachunku maklerskiego i składa zlecenia przez internet. W Polsce najbardziej rozpoznawalnym organizatorem takiego rynku jest Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie. Za granicą działają między innymi New York Stock Exchange i Nasdaq.

Najłatwiej zrozumieć działanie giełdy na przykładzie akcji: czym są, skąd bierze się ich cena i co właściwie dzieje się po naciśnięciu przycisku „kup”.

Co kupujemy, nabywając akcje?

Akcja jest papierem wartościowym reprezentującym udział w spółce akcyjnej. Jej nabywca staje się akcjonariuszem, czyli jednym ze współwłaścicieli przedsiębiorstwa. Zakres przysługujących mu praw zależy między innymi od rodzaju akcji i zasad obowiązujących w danej spółce.

Do praw akcjonariusza mogą należeć udział w walnym zgromadzeniu, głosowanie nad uchwałami oraz otrzymanie dywidendy, jeżeli zostanie podjęta decyzja o jej wypłacie. Posiadanie kilku akcji dużej firmy nie daje jednak realnej kontroli nad jej codziennym działaniem. Oznacza niewielki udział w przedsiębiorstwie, którego wartość może rosnąć lub maleć.

Akcje nie są odpowiednikiem lokaty. Spółka nie zobowiązuje się, że po określonym czasie odkupi je od inwestora za cenę zakupu i dopłaci odsetki. Żeby odzyskać pieniądze, akcjonariusz zazwyczaj sprzedaje papiery innemu uczestnikowi rynku — po cenie, którą uda się uzyskać.

Po co spółkom giełda?

Jednym z powodów obecności przedsiębiorstwa na giełdzie jest możliwość pozyskania kapitału. Firma może wyemitować nowe akcje i sprzedać je inwestorom, a uzyskane pieniądze przeznaczyć na przykład na rozwój produkcji, przejęcie innego przedsiębiorstwa lub spłatę zadłużenia.

Trzeba jednak odróżnić dwa rodzaje transakcji. Na rynku pierwotnym inwestor obejmuje nowo emitowane papiery wartościowe, a środki trafiają do emitenta. Na rynku wtórnym kupuje istniejące już papiery od ich dotychczasowego właściciela.

Gdy kupujemy akcje podczas zwykłej sesji giełdowej, pieniądze najczęściej otrzymuje sprzedający inwestor, a nie sama spółka. Firma nie dostaje więc nowego finansowania przy każdej zmianie właściciela jej akcji.

Warto też rozróżnić IPO i debiut giełdowy. IPO to pierwsza oferta publiczna, która może obejmować nowe akcje, akcje sprzedawane przez dotychczasowych właścicieli lub oba te elementy. Debiut giełdowy oznacza rozpoczęcie notowań na danym rynku. Te wydarzenia często są ze sobą związane, ale nie są tym samym.

Jak dochodzi do transakcji na giełdzie?

Załóżmy, że inwestor chce kupić 10 akcji wybranej spółki i jest gotów zapłacić maksymalnie 30 zł za sztukę. Składa więc zlecenie kupna z takim limitem. Jeżeli po drugiej stronie znajdzie się odpowiednia oferta sprzedaży, może dojść do transakcji.

Jeśli najtańsza dostępna oferta wynosi 31 zł, zlecenie kupna z limitem 30 zł nie zostanie zrealizowane po tej cenie. Może oczekiwać na pasującą ofertę, dopóki pozwalają na to jego warunki i termin ważności. Może też wykonać się częściowo, gdy po akceptowanej cenie dostępnych będzie mniej akcji, niż inwestor zamierza kupić.

Zestawienie ofert kupna i sprzedaży nazywa się arkuszem zleceń. Pokazuje ono zainteresowanie handlem na poszczególnych poziomach cenowych. Różnica między najlepszą ofertą kupna a najlepszą ofertą sprzedaży to spread.

Nie należy utożsamiać ceny ostatniej transakcji z ceną, po której na pewno uda się dokonać kolejnego zakupu. Rynek może się zmienić, a dostępna liczba akcji po danej cenie może być niewielka. Zlecenie z limitem pozwala określić akceptowaną cenę, lecz nie gwarantuje zawarcia transakcji.

Dlaczego ceny akcji rosną i spadają?

Kurs akcji wynika z zawieranych transakcji, ale decyzje ich uczestników opierają się na różnych ocenach. Inwestorzy analizują wyniki spółki, jej zadłużenie, perspektywy sprzedaży, konkurencję i sytuację całej gospodarki. Znaczenie mają także stopy procentowe, wydarzenia polityczne oraz nastroje na innych rynkach.

Giełda reaguje również na oczekiwania. Dobre wyniki finansowe nie muszą wywołać wzrostu kursu, jeżeli inwestorzy spodziewali się jeszcze lepszych. Podobnie firma wykazująca stratę może drożeć, jeśli rynek uzna, że najtrudniejszy okres ma już za sobą.

Dlatego warto oddzielić dwa pytania: czy przedsiębiorstwo dobrze sobie radzi i czy jego akcje są warte ceny, której żądają sprzedający. Nawet solidna spółka może okazać się nieudaną inwestycją, jeśli zostanie kupiona przy zbyt optymistycznej wycenie.

Czy na giełdzie można handlować przez całą dobę?

Handel na danym rynku odbywa się zgodnie z harmonogramem sesji. Nie oznacza to jednak, że wszystkie instrumenty są notowane w identyczny sposób.

W notowaniach ciągłych transakcje mogą być zawierane na bieżąco w przeznaczonej do tego części sesji, gdy pojawiają się pasujące zlecenia. Notowania jednolite polegają natomiast na wyznaczaniu kursu w określonych momentach na podstawie zgromadzonych ofert. Ustalanie kursu na podstawie zebranych zleceń występuje też w odpowiednich fazach otwarcia i zamknięcia sesji.

Zamknięcie rynku na noc nie jest osobnym „rynkiem zamkniętym”. To po prostu okres poza sesją. Aplikacja maklerska może umożliwiać wtedy złożenie dyspozycji, ale nie oznacza to jej natychmiastowego wykonania na giełdzie.

Na czym można zarobić, posiadając akcje?

Podstawowym źródłem zysku jest sprzedaż akcji po cenie wyższej od ceny zakupu. Jeżeli inwestor kupi 100 akcji po 20 zł, wyda 2000 zł przed uwzględnieniem opłat. Sprzedaż wszystkich akcji po 23 zł da 2300 zł, czyli 300 zł zysku przed kosztami i ewentualnym podatkiem. Spadek ceny do 17 zł oznaczałby analogicznie 300 zł straty przy sprzedaży.

Drugim źródłem dochodu może być dywidenda, czyli wypłata części zysku lub innych środków, które zgodnie z zasadami mogą zostać przeznaczone do podziału między akcjonariuszy. Nie każda spółka ją wypłaca. Przedsiębiorstwo może zatrzymać zysk na rozwój, a wcześniejsze wypłaty nie gwarantują kolejnych.

Przy ocenie wyniku trzeba uwzględnić prowizje maklerskie i pozostałe opłaty. Przy inwestycjach zagranicznych mogą dojść koszty przewalutowania, a sam kurs waluty wpływa na wynik wyrażony w złotych. Zysk widoczny na wykresie nie musi więc odpowiadać kwocie, która ostatecznie pozostanie inwestorowi.

Czym jest indeks giełdowy?

Indeks pokazuje zmiany wartości określonej grupy instrumentów według przyjętej metody obliczania. Ułatwia ocenę tego, co dzieje się na rynku lub w jego wybranej części. Zamiast sprawdzać osobno wiele spółek, można spojrzeć na wskaźnik obejmujący ich koszyk.

Indeksy mogą skupiać duże przedsiębiorstwa, spółki z konkretnej branży albo szerszą grupę uczestników rynku. Nie wszystkie firmy mają w nich taki sam udział. Zmiana kursu jednego dużego składnika może wpływać na wynik indeksu mocniej niż ruchy cen kilku mniejszych.

Informacja, że „giełda wzrosła”, zwykle odnosi się właśnie do wybranego indeksu. Nie oznacza, że podrożały wszystkie notowane akcje. W tym samym dniu część spółek może rosnąć, a część tracić.

Na giełdzie kupuje się nie tylko akcje

W zależności od rynku dostępne są różne instrumenty finansowe. Różnią się one prawami nabywcy, sposobem wyceny i ryzykiem:

• Obligacje są instrumentami dłużnymi — ich nabywca staje się wierzycielem emitenta, a nie współwłaścicielem spółki.
• ETF-y to fundusze notowane na giełdzie. Ich cel i skład portfela zależą od konkretnego produktu; wiele z nich odwzorowuje wybrany indeks.
• Kontrakty terminowe i opcje są instrumentami pochodnymi. Ich wartość zależy od określonego instrumentu bazowego, a korzystanie z nich wymaga zrozumienia dodatkowych mechanizmów ryzyka.

Przed zakupem trzeba sprawdzić pełną nazwę i rodzaj instrumentu. Szczególnej uwagi wymagają platformy oferujące obok akcji także kontrakty CFD oparte na ich cenach. CFD na akcję nie jest akcją i nie daje udziału we własności przedsiębiorstwa. Podobna nazwa spółki na ekranie nie oznacza takiego samego produktu.

Jakie ryzyko ponosi inwestor?

W przypadku zakupu akcji za własne środki można stracić część zainwestowanych pieniędzy, a przy upadłości spółki nawet całą ich wartość. Sam fakt notowania przedsiębiorstwa na giełdzie nie oznacza, że ktoś gwarantuje jego wypłacalność albo przyszłe wyniki.

Problemem może być także niska płynność. Jeśli niewielu inwestorów handluje danymi akcjami, sprzedaż większego pakietu może wymagać zaakceptowania ceny znacznie niższej od ostatniego kursu. Wycena widoczna na rachunku nie jest bezwarunkową ofertą odkupu wszystkich posiadanych papierów.

Rozłożenie inwestycji na różne przedsiębiorstwa ogranicza zależność od losów jednej firmy. Nie usuwa jednak ryzyka spadków na całym rynku. Kilka spółek z tej samej branży może też reagować podobnie na zmianę cen surowców, regulacji lub popytu.

Zrozumienie giełdy zaczyna się więc od poznania konkretnej transakcji: co kupujemy, jakie prawa otrzymujemy, ile płacimy i na jakich warunkach będziemy mogli sprzedać instrument. Dopiero na tej podstawie można sensownie oceniać wykresy, wiadomości i obietnice zysków.

Czym jest bank i jak działają jego usługi?

Bank prowadzi rachunki, przyjmuje depozyty, udziela kredytów i obsługuje płatności. Za jego pośrednictwem otrzymujemy wynagrodzenie, płacimy za zakupy, odkładamy oszczędności i finansujemy większe wydatki. Z usług bankowych korzystają również firmy oraz instytucje publiczne.

Poszczególne produkty służą jednak różnym celom. Pieniądze na koncie osobistym, środki na lokacie i limit na karcie kredytowej mogą być widoczne w tej samej aplikacji, ale mają inne zasady wykorzystania, koszty i warunki umowy.

Rachunek bankowy, lokata i karta – do czego służą?

Rachunek osobisty służy przede wszystkim do bieżących rozliczeń. Można na niego otrzymywać przelewy, opłacać rachunki, zlecać stałe płatności i korzystać z powiązanej karty. Dostęp przez aplikację lub bankowość internetową pozwala wykonywać większość tych czynności bez wizyty w oddziale.

Do odkładania pieniędzy służą między innymi konta oszczędnościowe i lokaty. Na koncie oszczędnościowym zazwyczaj można dopłacać środki i wypłacać je bez zamykania rachunku, choć bank może pobierać opłaty za część operacji. Lokata jest zawierana na określony czas. Jej wcześniejsze zakończenie często oznacza utratę części lub całości odsetek, zgodnie z warunkami umowy.

Karta debetowa i karta kredytowa nie są tym samym. Przy płatności kartą debetową korzystamy zasadniczo ze środków na rachunku, ewentualnie z przyznanego limitu zadłużenia. Karta kredytowa pozwala natomiast korzystać z limitu udostępnionego przez bank. Wydana kwota jest zobowiązaniem, które trzeba spłacić. Możliwość uniknięcia odsetek zależy od terminowej spłaty i spełnienia warunków okresu bezodsetkowego.

Dlaczego bank sprawdza klienta przed udzieleniem kredytu?

Kredyt pozwala sfinansować wydatek, na który klient nie ma obecnie wystarczających środków. Może służyć zakupowi mieszkania, pokryciu bieżących potrzeb albo inwestycji w firmie. Bank udostępnia pieniądze na warunkach określonych w umowie, a kredytobiorca zobowiązuje się do ich zwrotu wraz z należnymi odsetkami i innymi kosztami.

Przed udzieleniem finansowania bank ocenia zdolność kredytową, czyli możliwość spłaty zobowiązania. Analizuje między innymi dochody, wydatki, istniejące zadłużenie i historię spłat. Zabezpieczenie, na przykład hipoteka na nieruchomości, ogranicza część ryzyka banku, ale nie zastępuje oceny zdolności kredytowej.

Firmy korzystają również z kredytów obrotowych i limitów w rachunku. Takie finansowanie może pomóc w opłaceniu dostaw lub wynagrodzeń, gdy przedsiębiorstwo czeka na zapłatę od kontrahentów. Kredyt inwestycyjny służy z kolei na przykład zakupowi maszyn, rozbudowie zakładu albo uruchomieniu nowego przedsięwzięcia.

Jak bank finansuje działalność i na czym zarabia?

Depozyty klientów są jednym ze źródeł finansowania banku. Bank może też pozyskiwać środki na rynku finansowym, między innymi przez emisję obligacji lub finansowanie od innych instytucji. Musi przy tym zapewniać możliwość wykonywania płatności i wypłat oraz utrzymywać kapitał pozwalający pokrywać ewentualne straty.

Działanie banku nie polega wyłącznie na przekazaniu kredytobiorcy pieniędzy wpłaconych wcześniej przez innego klienta. Udzielając kredytu, bank może tworzyć pieniądz zapisany na rachunku. Jednocześnie powstaje zobowiązanie kredytobiorcy do spłaty. Nie oznacza to nieograniczonej możliwości kredytowania: bank musi uwzględniać wymogi kapitałowe, płynność, koszt finansowania i ryzyko niespłacenia długu.

Jednym ze źródeł przychodów jest różnica między odsetkami uzyskiwanymi z kredytów i innych aktywów a kosztami pozyskania finansowania, w tym odsetkami wypłacanymi od depozytów. Bank pobiera też prowizje i opłaty za określone usługi. Całość tych wpływów nie jest jednak zyskiem – trzeba z nich pokryć między innymi koszty pracowników, infrastruktury, podatków oraz straty na niespłaconych kredytach.

Banki komercyjne, spółdzielcze i bank centralny

W Polsce klientów obsługują między innymi banki komercyjne działające w formie spółek akcyjnych oraz banki spółdzielcze. Obie grupy oferują rachunki, depozyty, kredyty i obsługę płatności. Różnią się formą organizacyjną, strukturą właścicielską i często skalą działalności. Banki spółdzielcze są zwykle mocniej związane z lokalnym rynkiem.

Część instytucji specjalizuje się w określonym obszarze, na przykład banki hipoteczne w finansowaniu nieruchomości. Inne prowadzą szeroką działalność, obsługując zarówno osoby prywatne, jak i przedsiębiorstwa. Usługi leasingowe, ubezpieczeniowe czy inwestycyjne mogą być oferowane przez osobne podmioty należące do tej samej grupy finansowej.

Bank centralny pełni odrębną funkcję. W Polsce jest nim Narodowy Bank Polski. Odpowiada między innymi za emisję banknotów i monet, prowadzenie polityki pieniężnej oraz obsługę rozliczeń międzybankowych. Nie jest bankiem, w którym klient indywidualny zakłada zwykłe konto osobiste lub zaciąga kredyt mieszkaniowy.

Kto nadzoruje banki i chroni depozyty?

Nadzór nad krajowymi bankami sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego. Kontroluje przestrzeganie przepisów i wymogów dotyczących między innymi kapitału oraz zarządzania ryzykiem. Nadzór ma ograniczać zagrożenia dla klientów i całego systemu finansowego, ale nie oznacza, że bank nie może znaleźć się w trudnej sytuacji.

Ochroną depozytów w bankach objętych polskim systemem gwarantowania zajmuje się Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Standardowy limit wynosi równowartość w złotych 100 000 euro na jednego deponenta w jednym banku. Obejmuje łącznie należności podlegające ochronie, w tym środki na rachunkach i lokatach oraz naliczone odsetki.

Jeżeli jedna osoba ma w tym samym banku konto osobiste, konto oszczędnościowe i kilka lokat, ich wartości sumuje się na potrzeby limitu. Każdy rachunek nie otrzymuje osobnej gwarancji. W określonych ustawowo sytuacjach ochrona może być czasowo wyższa.

Nie każdy produkt kupiony w banku jest depozytem. Jednostki funduszy inwestycyjnych czy produkty ubezpieczeniowe, przy których bank występuje jako pośrednik, nie korzystają z gwarancji BFG tak jak objęte ochroną środki na rachunku. Znaczenie mają rodzaj produktu i podmiot, z którym klient zawiera umowę.

Co sprawdzić przed wyborem usługi bankowej?

Przy rachunku osobistym trzeba uwzględnić opłaty za konto, kartę, bankomaty i przelewy oraz warunki ich zniesienia. Przy lokacie liczą się oprocentowanie, czas trwania i zasady wcześniejszej wypłaty. Przy kredycie potrzebne jest porównanie całkowitego kosztu, rodzaju oprocentowania i warunków spłaty.

Oferta widoczna w aplikacji może być usługą samego banku albo produktem innej instytucji. Przed podpisaniem umowy dobrze ustalić, kto ją zawiera, jakie opłaty może pobierać i na jakich zasadach można zakończyć korzystanie z produktu. To pozwala ocenić ofertę dokładniej niż samo hasło o darmowym koncie czy wysokim oprocentowaniu.