All posts by Tomasz Nowak

Podatki w Polsce – jakie są ich rodzaje i za co je płacimy?

Podatki płacimy przy zarabianiu pieniędzy, zakupach, posiadaniu nieruchomości czy otrzymywaniu majątku. Część rozliczamy samodzielnie, inne pobiera pracodawca albo sprzedawca. Dlatego obciążenia podatkowe nie kończą się na kwocie wykazanej w rocznym PIT.

Wpływy z podatków służą finansowaniu wydatków państwa i samorządów, między innymi szkół, dróg, administracji i bezpieczeństwa publicznego. Poszczególne podatki mają jednak różne zasady: mogą zależeć od dochodu, wartości transakcji, powierzchni nieruchomości albo ilości sprzedanego produktu.

Podatek dochodowy: PIT i CIT

PIT jest podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Dotyczy między innymi wynagrodzeń, emerytur, działalności gospodarczej oraz dochodów z inwestycji. Nie wszystkie te źródła rozlicza się jednak w ten sam sposób.

W wielu rozliczeniach podstawą jest dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania. Istnieją również formy opodatkowania przychodu, takie jak ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. W tym przypadku wydatki związane z uzyskaniem przychodu nie obniżają podstawy opodatkowania tak jak koszty przy rozliczeniu dochodu.

Przy opodatkowaniu według skali obowiązują progi. Po przekroczeniu progu wyższą stawką objęta jest nadwyżka ponad jego wysokość, a nie cały dochód. Ostateczna kwota podatku zależy także od przysługujących odliczeń i ulg. Z kolei niektóre dochody, na przykład ze sprzedaży akcji, rozlicza się odrębnie od wynagrodzenia za pracę.

CIT to podatek dochodowy od osób prawnych, którego podatnikami są między innymi spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne. Sama działalność gospodarcza nie oznacza więc automatycznie obowiązku rozliczania CIT. Osoba prowadząca jednoosobową firmę rozlicza podatek dochodowy w ramach PIT.

VAT – podatek zawarty w cenie zakupów

VAT, czyli podatek od towarów i usług, towarzyszy wielu codziennym zakupom. Konsument płaci cenę brutto, która przy sprzedaży opodatkowanej obejmuje cenę netto i VAT. Rozliczeniem podatku z urzędem skarbowym zajmuje się przedsiębiorca.

W Polsce podstawowa stawka VAT wynosi 23%. Dla określonych towarów i usług stosuje się stawki obniżone, między innymi 8% i 5%. W przewidzianych prawem przypadkach obowiązuje stawka 0% albo zwolnienie z podatku. Stawki nie wybiera się dowolnie – zależy ona od rodzaju towaru lub usługi i warunków wskazanych w przepisach.

VAT nie jest obliczany na podstawie zarobków kupującego. Dwie osoby nabywające ten sam produkt w tej samej cenie płacą taką samą kwotę podatku. Może on jednak mocniej obciążać budżet osoby o niższych dochodach, jeśli przeznacza ona większą część swoich pieniędzy na zakupy objęte VAT.

Podatek od nieruchomości – liczy się powierzchnia i sposób wykorzystania

Podatek od nieruchomości jest podatkiem lokalnym, pobieranym przez gminę. Obejmuje między innymi grunty, budynki lub ich części oraz budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Obowiązek jego zapłaty może dotyczyć nie tylko właściciela, ale również innych podmiotów wskazanych w przepisach, na przykład użytkownika wieczystego gruntu.

W Polsce podatek od domu czy mieszkania nie jest co do zasady liczony od ceny rynkowej nieruchomości. Dla gruntów podstawą jest powierzchnia, a dla budynków lub ich części – powierzchnia użytkowa. W przypadku budowli związanych z działalnością gospodarczą podstawę stanowi wartość ustalana według zasad podatkowych.

Stawki określa rada gminy w granicach ustawowych limitów. Znaczenie ma również sposób wykorzystania nieruchomości: inne stawki dotyczą budynków mieszkalnych, a inne obiektów związanych z działalnością gospodarczą. Do sprawdzenia wysokości podatku potrzebne są więc dane nieruchomości i stawki obowiązujące w konkretnej gminie.

Podatek od spadków i darowizn – kiedy można skorzystać ze zwolnienia?

Podatek od spadków i darowizn dotyczy osób fizycznych, które nabywają rzeczy lub prawa majątkowe w sposób określony w ustawie. Obowiązek podatkowy może powstać na przykład po otrzymaniu pieniędzy od innej osoby albo odziedziczeniu mieszkania. Znaczenie mają wartość nabytego majątku, relacja ze spadkodawcą lub darczyńcą oraz wcześniejsze nabycia od tej samej osoby.

Najbliższa rodzina może korzystać z całkowitego zwolnienia, ale trzeba spełnić jego warunki. W wielu przypadkach konieczne jest zgłoszenie nabycia na formularzu SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy. Początek tego terminu zależy od sposobu nabycia majątku: przy zwykłej darowiźnie pieniędzy liczy się go od ich otrzymania, a przy spadku na przykład od uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Przy darowiźnie pieniężnej wymagającej zgłoszenia trzeba także odpowiednio udokumentować otrzymanie środków, na przykład przelewem na rachunek obdarowanego. Są jednak sytuacje, w których zgłoszenie nie jest wymagane, między innymi przy określonych darowiznach w formie aktu notarialnego lub nabyciu mieszczącym się w ustawowym limicie.

Akcyza i cło – dwa różne obciążenia

Akcyza dotyczy wybranych produktów, między innymi paliw, alkoholu i wyrobów tytoniowych, a także samochodów osobowych. Jej rozliczenie może wiązać się z produkcją, importem, nabyciem towarów z innego państwa Unii Europejskiej lub innymi czynnościami wskazanymi w ustawie. Nie jest więc podatkiem pobieranym wyłącznie przy sprzedaży w sklepie.

Dla konsumenta akcyza często stanowi część ceny produktu, na przykład paliwa. Ten sam zakup może być objęty także VAT. W cenie detalicznej mogą więc znajdować się różne podatki, mimo że kupujący nie rozlicza każdego z nich osobno.

Cło dotyczy natomiast przywozu towarów spoza obszaru celnego Unii Europejskiej. Jego wysokość zależy między innymi od rodzaju i pochodzenia towaru oraz jego wartości celnej. Nie każdy przywóz oznacza konieczność zapłaty cła – przepisy przewidują również zwolnienia i preferencje. Przy sprowadzaniu towaru mogą dodatkowo pojawić się VAT, akcyza lub opłaty związane z obsługą przesyłki.

PCC – podatek, o którym łatwo zapomnieć przy zawieraniu umowy

Podatek od czynności cywilnoprawnych, czyli PCC, może dotyczyć między innymi zakupu używanego samochodu od osoby prywatnej, zakupu nieruchomości lub zawarcia umowy pożyczki. Nie obejmuje jednak każdej takiej transakcji: znaczenie mają wyłączenia, zwolnienia oraz jej rozliczenie w VAT.

Przed zawarciem umowy dobrze sprawdzić, kto ma obowiązek rozliczyć podatek, jaka jest jego podstawa i czy przysługuje zwolnienie. Podobna kwota wydatku może wiązać się z innymi obowiązkami przy zakupie od przedsiębiorcy, zakupie od osoby prywatnej lub otrzymaniu majątku w darowiźnie.

Czym jest bank i jak działają jego usługi?

Bank prowadzi rachunki, przyjmuje depozyty, udziela kredytów i obsługuje płatności. Za jego pośrednictwem otrzymujemy wynagrodzenie, płacimy za zakupy, odkładamy oszczędności i finansujemy większe wydatki. Z usług bankowych korzystają również firmy oraz instytucje publiczne.

Poszczególne produkty służą jednak różnym celom. Pieniądze na koncie osobistym, środki na lokacie i limit na karcie kredytowej mogą być widoczne w tej samej aplikacji, ale mają inne zasady wykorzystania, koszty i warunki umowy.

Rachunek bankowy, lokata i karta – do czego służą?

Rachunek osobisty służy przede wszystkim do bieżących rozliczeń. Można na niego otrzymywać przelewy, opłacać rachunki, zlecać stałe płatności i korzystać z powiązanej karty. Dostęp przez aplikację lub bankowość internetową pozwala wykonywać większość tych czynności bez wizyty w oddziale.

Do odkładania pieniędzy służą między innymi konta oszczędnościowe i lokaty. Na koncie oszczędnościowym zazwyczaj można dopłacać środki i wypłacać je bez zamykania rachunku, choć bank może pobierać opłaty za część operacji. Lokata jest zawierana na określony czas. Jej wcześniejsze zakończenie często oznacza utratę części lub całości odsetek, zgodnie z warunkami umowy.

Karta debetowa i karta kredytowa nie są tym samym. Przy płatności kartą debetową korzystamy zasadniczo ze środków na rachunku, ewentualnie z przyznanego limitu zadłużenia. Karta kredytowa pozwala natomiast korzystać z limitu udostępnionego przez bank. Wydana kwota jest zobowiązaniem, które trzeba spłacić. Możliwość uniknięcia odsetek zależy od terminowej spłaty i spełnienia warunków okresu bezodsetkowego.

Dlaczego bank sprawdza klienta przed udzieleniem kredytu?

Kredyt pozwala sfinansować wydatek, na który klient nie ma obecnie wystarczających środków. Może służyć zakupowi mieszkania, pokryciu bieżących potrzeb albo inwestycji w firmie. Bank udostępnia pieniądze na warunkach określonych w umowie, a kredytobiorca zobowiązuje się do ich zwrotu wraz z należnymi odsetkami i innymi kosztami.

Przed udzieleniem finansowania bank ocenia zdolność kredytową, czyli możliwość spłaty zobowiązania. Analizuje między innymi dochody, wydatki, istniejące zadłużenie i historię spłat. Zabezpieczenie, na przykład hipoteka na nieruchomości, ogranicza część ryzyka banku, ale nie zastępuje oceny zdolności kredytowej.

Firmy korzystają również z kredytów obrotowych i limitów w rachunku. Takie finansowanie może pomóc w opłaceniu dostaw lub wynagrodzeń, gdy przedsiębiorstwo czeka na zapłatę od kontrahentów. Kredyt inwestycyjny służy z kolei na przykład zakupowi maszyn, rozbudowie zakładu albo uruchomieniu nowego przedsięwzięcia.

Jak bank finansuje działalność i na czym zarabia?

Depozyty klientów są jednym ze źródeł finansowania banku. Bank może też pozyskiwać środki na rynku finansowym, między innymi przez emisję obligacji lub finansowanie od innych instytucji. Musi przy tym zapewniać możliwość wykonywania płatności i wypłat oraz utrzymywać kapitał pozwalający pokrywać ewentualne straty.

Działanie banku nie polega wyłącznie na przekazaniu kredytobiorcy pieniędzy wpłaconych wcześniej przez innego klienta. Udzielając kredytu, bank może tworzyć pieniądz zapisany na rachunku. Jednocześnie powstaje zobowiązanie kredytobiorcy do spłaty. Nie oznacza to nieograniczonej możliwości kredytowania: bank musi uwzględniać wymogi kapitałowe, płynność, koszt finansowania i ryzyko niespłacenia długu.

Jednym ze źródeł przychodów jest różnica między odsetkami uzyskiwanymi z kredytów i innych aktywów a kosztami pozyskania finansowania, w tym odsetkami wypłacanymi od depozytów. Bank pobiera też prowizje i opłaty za określone usługi. Całość tych wpływów nie jest jednak zyskiem – trzeba z nich pokryć między innymi koszty pracowników, infrastruktury, podatków oraz straty na niespłaconych kredytach.

Banki komercyjne, spółdzielcze i bank centralny

W Polsce klientów obsługują między innymi banki komercyjne działające w formie spółek akcyjnych oraz banki spółdzielcze. Obie grupy oferują rachunki, depozyty, kredyty i obsługę płatności. Różnią się formą organizacyjną, strukturą właścicielską i często skalą działalności. Banki spółdzielcze są zwykle mocniej związane z lokalnym rynkiem.

Część instytucji specjalizuje się w określonym obszarze, na przykład banki hipoteczne w finansowaniu nieruchomości. Inne prowadzą szeroką działalność, obsługując zarówno osoby prywatne, jak i przedsiębiorstwa. Usługi leasingowe, ubezpieczeniowe czy inwestycyjne mogą być oferowane przez osobne podmioty należące do tej samej grupy finansowej.

Bank centralny pełni odrębną funkcję. W Polsce jest nim Narodowy Bank Polski. Odpowiada między innymi za emisję banknotów i monet, prowadzenie polityki pieniężnej oraz obsługę rozliczeń międzybankowych. Nie jest bankiem, w którym klient indywidualny zakłada zwykłe konto osobiste lub zaciąga kredyt mieszkaniowy.

Kto nadzoruje banki i chroni depozyty?

Nadzór nad krajowymi bankami sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego. Kontroluje przestrzeganie przepisów i wymogów dotyczących między innymi kapitału oraz zarządzania ryzykiem. Nadzór ma ograniczać zagrożenia dla klientów i całego systemu finansowego, ale nie oznacza, że bank nie może znaleźć się w trudnej sytuacji.

Ochroną depozytów w bankach objętych polskim systemem gwarantowania zajmuje się Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Standardowy limit wynosi równowartość w złotych 100 000 euro na jednego deponenta w jednym banku. Obejmuje łącznie należności podlegające ochronie, w tym środki na rachunkach i lokatach oraz naliczone odsetki.

Jeżeli jedna osoba ma w tym samym banku konto osobiste, konto oszczędnościowe i kilka lokat, ich wartości sumuje się na potrzeby limitu. Każdy rachunek nie otrzymuje osobnej gwarancji. W określonych ustawowo sytuacjach ochrona może być czasowo wyższa.

Nie każdy produkt kupiony w banku jest depozytem. Jednostki funduszy inwestycyjnych czy produkty ubezpieczeniowe, przy których bank występuje jako pośrednik, nie korzystają z gwarancji BFG tak jak objęte ochroną środki na rachunku. Znaczenie mają rodzaj produktu i podmiot, z którym klient zawiera umowę.

Co sprawdzić przed wyborem usługi bankowej?

Przy rachunku osobistym trzeba uwzględnić opłaty za konto, kartę, bankomaty i przelewy oraz warunki ich zniesienia. Przy lokacie liczą się oprocentowanie, czas trwania i zasady wcześniejszej wypłaty. Przy kredycie potrzebne jest porównanie całkowitego kosztu, rodzaju oprocentowania i warunków spłaty.

Oferta widoczna w aplikacji może być usługą samego banku albo produktem innej instytucji. Przed podpisaniem umowy dobrze ustalić, kto ją zawiera, jakie opłaty może pobierać i na jakich zasadach można zakończyć korzystanie z produktu. To pozwala ocenić ofertę dokładniej niż samo hasło o darmowym koncie czy wysokim oprocentowaniu.