Księgowość w firmie – jak pomaga kontrolować koszty i planować rozwój

Firma zdobywa nowych klientów, wystawia coraz więcej faktur, a na rachunku regularnie brakuje pieniędzy. Właściciel pracuje dłużej, lecz nie potrafi powiedzieć, które zlecenia rzeczywiście się opłacają. Taka sytuacja pokazuje, dlaczego sama informacja o wysokości sprzedaży i podatku do zapłaty nie wystarcza do prowadzenia biznesu.

Rzetelna księgowość dostarcza danych potrzebnych do oceny działalności. Ich przydatność zależy jednak od tego, jak szybko są dostępne, co obejmują i czy ktoś wykorzystuje je przy podejmowaniu decyzji. Opłata za obsługę księgową jest rzeczywistym kosztem firmy. Może przynosić wymierne korzyści, jeśli zakres usługi odpowiada potrzebom przedsiębiorstwa.

Czego można oczekiwać od księgowości, a co wymaga dodatkowej analizy?

Prowadzenie ewidencji, przygotowywanie rozliczeń i porządkowanie dokumentacji to podstawowe zadania obsługi księgowej. Pomagają ustalić sytuację finansową lub podatkową firmy w zakresie wynikającym z rodzaju prowadzonej ewidencji. Nie każde zestawienie odpowie jednak na pytanie, czy konkretny klient, produkt albo oddział przynosi zysk.

Analiza rentowności wymaga często informacji, których nie ma na fakturach: czasu pracy zespołu, liczby poprawek, kosztów reklamacji czy wykorzystania maszyn. Podobnie ocena kampanii reklamowej potrzebuje połączenia kosztów z danymi o zamówieniach, zwrotach i źródłach pozyskania klientów.

Warto ustalić, które raporty powstają w ramach zwykłej obsługi, a które są dodatkową usługą. Dzięki temu przedsiębiorca wie, za co płaci, a biuro rachunkowe otrzymuje jasne oczekiwania. W niewielkiej firmie część analiz może przygotowywać sam właściciel, korzystając z danych księgowych i prostego arkusza.

Zysk, dochód podatkowy i pieniądze na rachunku to różne informacje

Przedsiębiorca może osiągać dodatni wynik, a jednocześnie mieć trudność z terminowym opłaceniem wynagrodzeń. Powodem bywają niezapłacone faktury od klientów, duży zakup zapasów albo wydatki związane z rozwojem. Sam wynik za dany okres nie pokazuje wszystkich terminów wpływu i wypływu gotówki.

Z kolei pieniądze na rachunku mogą pochodzić z kredytu, zaliczki od klienta lub środków wniesionych przez właściciela. Wysokie saldo nie dowodzi więc, że bieżąca działalność jest rentowna.

Osobno należy traktować wynik ekonomiczny i rozliczenie podatkowe. Zasady ujmowania przychodów oraz kosztów zależą od formy ewidencji i opodatkowania. Nie każdy koszt ponoszony w działalności jest kosztem podatkowym, a kwota podatku nie stanowi samodzielnej miary kondycji przedsiębiorstwa.

Dlatego przydatne są dwa uzupełniające się spojrzenia: ile firma zarabia na działalności oraz czy ma środki na najbliższe płatności. Pominięcie jednego z nich utrudnia ocenę, na jakie wydatki można sobie pozwolić.

Największa sprzedaż nie zawsze oznacza najlepszy zarobek

Produkt, który odpowiada za dużą część obrotu, może pozostawiać niewiele pieniędzy po pokryciu kosztów jego sprzedaży. Podobnie duży klient bywa mniej opłacalny od kilku mniejszych, jeśli wymaga stałych rabatów, częstych poprawek i długiego oczekiwania na zapłatę.

W kalkulacji warto uwzględnić zakup lub wytworzenie produktu, prowizje, pakowanie, dostawę finansowaną przez sprzedawcę oraz przewidywane koszty zwrotów i reklamacji. W usługach znaczenie mają także dojazdy, przygotowanie oferty, kontakt z klientem i praca wykonywana po zakończeniu głównego zlecenia.

Dobrym przykładem jest wpływ rabatu. Załóżmy, że produkt sprzedaje się za 100 zł, a koszty zmienne przypadające na sztukę wynoszą 75 zł. Pozostaje 25 zł na pokrycie kosztów stałych i wypracowanie zysku. Po obniżeniu ceny do 90 zł, przy niezmienionych kosztach zmiennych, pozostaje 15 zł.

Rabat wyniósł 10%, ale kwota pozostająca ze sprzedaży jednej sztuki spadła o 40%. Aby uzyskać taką samą łączną kwotę na pokrycie kosztów stałych i zysk, trzeba sprzedać około 66,7% więcej sztuk. To uproszczony przykład, który pomija rozliczenia podatkowe i zakłada niezmienne warunki działalności.

Taka kalkulacja nie przesądza, że promocja jest niekorzystna. Pokazuje natomiast, jak duży wzrost sprzedaży musi wywołać, żeby zrealizować określony cel. Bez rozdzielenia kosztów łatwo ocenić akcję jako udaną wyłącznie dlatego, że zwiększył się obrót.

Przygotuj prognozę płatności, zanim pojawi się brak gotówki

Do bieżącego zarządzania firmą przydaje się zestawienie przewidywanych wpływów i wydatków na kolejne tygodnie. Na początku okresu wpisuje się dostępne środki, następnie oczekiwane płatności klientów oraz wydatki przypadające w poszczególnych terminach.

W prognozie powinny znaleźć się między innymi wynagrodzenia, rozliczenia publicznoprawne, dostawcy, raty finansowania i planowane zakupy. Wpływy warto oceniać z uwzględnieniem faktycznych zachowań kontrahentów. Jeżeli klient regularnie płaci po terminie, jego faktury nie powinny być traktowane tak samo jak pewny przelew.

Przydatny jest również wariant ostrożny: co stanie się z saldem, jeśli większa należność wpłynie dwa tygodnie później? Odpowiedź pozwala wcześniej ograniczyć zakupy, uzgodnić harmonogram z dostawcą albo porozmawiać z klientem o warunkach rozliczenia.

Wraz ze wzrostem sprzedaży zapotrzebowanie na gotówkę może rosnąć. Większe zamówienia oznaczają czasem konieczność wcześniejszego zakupu materiałów i zwiększenia obsady. Korzystny kontrakt może zatem wymagać dodatkowego finansowania, zanim przyniesie wpływy.

Jakie zestawienia warto regularnie oglądać?

W małej firmie lepiej zacząć od kilku raportów, które prowadzą do konkretnych decyzji. Rozbudowany panel pełen wskaźników niewiele daje, jeśli dane są nieaktualne albo właściciel nie wie, co z nich wynika.

ZestawienieNa jakie pytanie odpowiada?
Sprzedaż i koszty w porównaniu z poprzednimi okresamiCzy skala działalności i wynik zmieniają się w oczekiwanym kierunku?
Należności według terminów płatnościJakie kwoty powinny już wpłynąć i z którymi klientami trzeba się skontaktować?
Zobowiązania na najbliższe tygodnieIle pieniędzy trzeba zabezpieczyć na nadchodzące płatności?
Rentowność produktów, usług lub zleceńKtóre działania pozostawiają środki po uwzględnieniu przypisanych im kosztów?
Plan i wykonanie budżetuGdzie pojawiły się odchylenia i czy wymagają zmiany planu?

Porównania powinny uwzględniać sezonowość i zdarzenia jednorazowe. Słabszy miesiąc po wyjątkowo dużym kontrakcie nie musi oznaczać pogorszenia całego biznesu. Podobnie jednorazowa sprzedaż majątku może poprawić wynik, mimo że podstawowa działalność nadal przynosi problemy.

Dane finansowe pomagają ocenić zatrudnienie i inwestycje

Przed zatrudnieniem kolejnej osoby warto oszacować pełne obciążenie firmy. Poza wynagrodzeniem mogą pojawić się koszty stanowiska pracy, sprzętu, oprogramowania, wdrożenia i czasu opiekuna. Należy też sprawdzić, kiedy nowy pracownik zacznie zwiększać możliwości realizacji zleceń.

Podobnie wygląda zakup maszyny. Cena urządzenia jest jednym z elementów kalkulacji. Dochodzą instalacja, szkolenie, serwis, energia i ewentualna zmiana organizacji pracy. Jeśli zakup ma obniżyć koszty, trzeba oszacować oszczędności przy realnym wykorzystaniu urządzenia.

Przy ocenie inwestycji pomocne są różne warianty: oczekiwany, słabszy i korzystniejszy. Firma powinna wiedzieć, czy poradzi sobie z wydatkiem również wtedy, gdy sprzedaż wzrośnie wolniej, niż zakłada właściciel. Dane księgowe dostarczają punktu wyjścia, ale prognoza wymaga jeszcze założeń dotyczących przyszłości.

Co ustalić z biurem rachunkowym?

Przy porównywaniu ofert znaczenie ma zakres obsługi, a nie sama miesięczna cena. Pakiet obejmujący prowadzenie ewidencji trudno porównywać bezpośrednio z usługą zawierającą dodatkowo kadry, raportowanie i regularne konsultacje.

Przed rozpoczęciem współpracy warto uzgodnić:

  • jakie czynności obejmuje umowa i za co naliczane są dodatkowe opłaty;
  • do kiedy i w jaki sposób należy przekazywać dokumenty oraz informacje;
  • kiedy przedsiębiorca otrzyma rozliczenia i uzgodnione raporty;
  • kto odpowiada na pytania i jak wygląda zastępstwo podczas nieobecności;
  • czy analiza rentowności, prognozy i konsultacje podatkowe mieszczą się w zakresie usługi;
  • jak zapewniony jest dostęp do dokumentacji, kopii danych i ich przekazanie po zakończeniu współpracy.

Istotne jest także doświadczenie w obsłudze podobnej działalności. Handel internetowy, produkcja i firma usługowa mają różne procesy oraz źródła danych. Biuro powinno rozumieć sposób działania klienta, a przedsiębiorca musi przekazywać informacje o nowych rodzajach transakcji i planowanych zmianach.

Samo zlecenie księgowości nie sprawia, że właściciel przestaje uczestniczyć w obiegu dokumentów. Brak faktury, nieopisany zakup lub informacja przekazana po czasie mogą utrudnić prawidłowe rozliczenie i zniekształcić raport.

Oprogramowanie skraca pracę, ale wymaga uporządkowanych danych

Połączenie systemu sprzedażowego, magazynu, banku i księgowości może ograniczyć ręczne przepisywanie informacji. Ułatwia też śledzenie dokumentów i przygotowywanie zestawień. Warunkiem jest poprawne skonfigurowanie przepływu danych.

Automatyczny import nie daje pewności, że każda operacja została właściwie rozpoznana. Nadal potrzebna jest kontrola duplikatów, korekt, zwrotów i przypisania kosztów. Jeśli przedsiębiorca chce oceniać rentowność poszczególnych projektów, dokumenty oraz czas pracy muszą być konsekwentnie oznaczane.

Warto zacząć od jednego problemu. Gdy firma nie wie, dlaczego opłacalność zleceń spada, można przez kilka miesięcy zbierać pełniejsze dane o ich kosztach i omawiać je po zamknięciu okresu. Jeśli trudnością są opóźnione płatności, pierwszym usprawnieniem będzie aktualne zestawienie należności i ustalony sposób przypominania o zapłacie.

Po pewnym czasie da się ocenić efekt: czy szybciej wykrywane są zaległości, czy zmieniono ceny nierentownych usług, czy prognoza gotówki trafniej pokazuje nadchodzące potrzeby. To na tej podstawie można stwierdzić, które elementy obsługi księgowej przynoszą firmie wartość i co warto dalej rozwijać.